Największy dzik w Polsce – ile ważył i gdzie go upolowano?

Widok informacji o dziku ważącym ponad 250 kg od razu rozpala wyobraźnię. Jeśli zastanawiasz się, jaki jest naprawdę największy dzik w Polsce, trafiłeś w dobre miejsce. Zebrane tu fakty i ciekawostki pomogą ci uporządkować legendy, rekordy z łowisk i oficjalne dane.

Największy dzik w Polsce – ile naprawdę ważył?

Dorodne odyńce w Polsce zwykle mieszczą się w przedziale 80–120 kg tuszy. Co innego osobniki rekordowe, o których głośno jest na forach łowieckich i w kronikach kół. Wtedy padają liczby, przy których wyobraźnia zaczyna porównywać dzika do cielaka, a nawet małego żubra.

W źródłach łowieckich pojawia się kilka bardzo wysokich wartości. Mówi się o dziku z Bieszczadów, który miał ważyć około 300 kg, wspomina się przedwojennego odyńca o masie 230 kg, a także szereg powojennych rekordów przekraczających 200 kg. Nie wszystkie zostały jednak udokumentowane w taki sam sposób, co mocno utrudnia wskazanie jednego, bezdyskusyjnego rekordu.

Rekord z Niwisk – 256 kg na oficjalnej wadze

Jednym z najlepiej udokumentowanych rekordów jest dzik pozyskany w kole łowieckim „Piżmak” w Niwiskach pod Zieloną Górą. Odyńca strzelono nad rzeką, z dobrze znanej zwyżki, o świcie około 5.50. Zwierzę zachowywało się wyjątkowo cicho, co przy jego rozmiarach było zaskakujące. Po celnie oddanym strzale na około 50 metrów dzik uszedł jeszcze kilkaset metrów, zanim padł.

Na miejsce szybko dotarli łowczy koła oraz przedstawiciele zielonogórskiego okręgu. Obecni byli między innymi łowczy okręgowy Zdzisław Rudkiewicz oraz prezes Okręgowej Rady Łowieckiej w Zielonej Górze Bolesław Tatarzycki. Dzięki temu można mówić o wiarygodnym, oficjalnym ważeniu, a nie o szacunkach w gronie kolegów na podwórku.

Podczas oficjalnego ważenia waga zatrzymała się na wartości 256 kg, a oręż wstępnie oszacowano na ponad 150 punktów CIC.

Dla wielu myśliwych i autorów zestawień to właśnie ten odyniec jest dziś kandydatem do miana „największego dzika w Polsce”, jeśli za kryterium przyjąć rzetelnie udokumentowaną masę tuszy. Jednocześnie pokazuje on, jak rzadkie w naszych warunkach są osobniki zbliżające się do ćwierć tony i wyżej.

Inne gigantyczne odyńce z polskich łowisk

Rekord z Niwisk nie jest jedynym przypadkiem naprawdę ogromnego dzika. Z relacji myśliwych z różnych stron kraju wyłania się cała galeria imponujących tusz. W okolicach Janowca Wielkopolskiego kilkadziesiąt lat temu pozyskano odyńca o masie 214 kg. W łowisku Jagodne, na poligonie wojskowym, generał Władysław Hermaszewski w 1974 roku strzelił dzika ważącego 212 kg po zdjęciu skóry i odjęciu medalionu. Z kolei w 1975 roku w łowisku Dursztyn na Spiszu Maciej Brożek strzelił odyńca o masie 206 kg.

Do tego dochodzą rekordy z konkursów masy tuszy. W obwodzie 181 dzierżawionym przez KŁ „Boruta” w Białymstoku w jednym sezonie padł dzik ważący 242 kg, a w kolejnym odyniec o masie 224 kg. W obu przypadkach zwrócono uwagę nie tylko na wagę, ale też na imponujące szable, których średnia długość przekraczała 20 cm.

Jeśli zestawi się te tusze, wyraźnie widać powtarzający się wzór środowiskowy i hodowlany, charakterystyczny dla naprawdę dużych dzików w Polsce:

• rozległe, spokojne kompleksy leśne w pobliżu bogatych żerowisk polnych,
• niewielka presja łowiecka na najstarsze odyńce przez długi czas,
• łagodne zimy sprzyjające dobrej kondycji i przeżywalności,
• konsekwentne dokarmianie i prowadzenie gospodarki łowieckiej nastawionej na jakość populacji.

Gdzie upolowano najsłynniejsze polskie odyńce?

Największe dziki w Polsce nie są dziełem przypadku jednego łowiska. Pojawiały się od Bieszczad po Spisz, od Pomorza po Lubuskie. Część rekordów dotyczy masy tuszy, inne odnoszą się do oręża, czyli kłów, które w klasycznym łowiectwie są najważniejszym trofeum odyńca.

W historii polskiego łowiectwa szczególne miejsce zajmuje oręż z Rychcic, ale wysoko stoją też powojenne rekordy z Łukowa, Pomorza czy Hołubi. Gdy zestawić te miejsca na jednej mapie, widać wyraźnie, że polskie odyńce osiągały najwyższy poziom tam, gdzie przez lata łączono dobrą bazę żerową z przemyślaną selekcją.

Rychcice – rekordowy oręż z 1930 roku

Oręż z Rychcic to jedno z najsłynniejszych trofeów dzika na świecie. Pozyskano go w majątku Rychcice, należącym do hrabiego Juliusza Bielskiego. Dzika nazywanego przez gajowych „Grubym” tropiono już w czasie huczki w 1928 roku. Odyńca nie udało się wtedy pozyskać, mimo dobrze zorganizowanego polowania z udziałem młodego zarządcy majątku Adama Bielskiego.

Dopiero dwa lata później, po długich poszukiwaniach, dzik został śmiertelnie postrzelony najprawdopodobniej przez gajowego Bułaciuka. Oręż trafił następnie do leśniczego Adama Kozłowskiego, a później do hr. Bielskiego, który zlecił jego złożenie na srebro we Lwowie. W katalogu „Polskie Trofea Łowieckie” oręż ten wyceniono na 151 punktów CIC, co przez niemal pięćdziesiąt lat stanowiło rekord świata. Dziś oręż z Rychcic nadal zajmuje pierwsze miejsce w polskim katalogu i czołowe pozycje w Europie.

Powojenne rekordy oręża w Polsce

Po 1945 roku najważniejsze polskie trofea dzika są skrupulatnie ewidencjonowane. W zestawieniach pojawiają się m.in. rekordy, które wielu myśliwych zna z pamięci. W katalogu „Polskie Trofea Łowieckie” z Warszawy z 1999 roku najwyżej stoją oręże z Rychcic, Kolohór i Łukowa, a encyklopedia „Łowiectwo” Pierre’a Moinot podaje trzy powojenne rekordy.

Warto spojrzeć na nie razem z rekordami masy, o których była mowa wyżej. Poniższa tabela zbiera wybrane z nich, zarówno dla masy tuszy, jak i punktacji oręża:

Na tle tych liczb dobrze widać, że polskie rekordy oręża i masy powstawały zarówno w czasach zaborów i dwudziestolecia międzywojennego, jak i w nowoczesnym łowiectwie, już po wprowadzeniu systematycznych katalogów trofeów.

Jak mierzy się wielkość dzika?

Gdy pytasz „jaki jest największy dzik w Polsce”, warto doprecyzować, co dokładnie masz na myśli. Myśliwi posługują się dwoma głównymi kryteriami. Pierwsze to masa tuszy, czyli waga ciała po wypatroszeniu, czasem także po zdjęciu skóry. Drugie to oręż dzika, mierzony według międzynarodowej punktacji CIC. To dlatego w zestawieniach obok liczb w kilogramach pojawiają się wartości takie jak 151 czy 142, odnoszące się do jakości kłów.

Różnice w sposobie ważenia powodują, że suche liczby z różnych lat trzeba porównywać z dużą ostrożnością. Dziki z Jagodnego czy Dursztyna ważono po zdjęciu skóry, podczas gdy współczesne konkursy masy zwykle operują wagą tuszy po klasycznym patroszeniu. Z kolei w przypadku oręża liczy się precyzja pomiaru długości szabel i fajek oraz gęstości ich masy.

Masa tuszy i żywa waga

Na myśliwskich forach często pojawia się pytanie, czy podana waga dotyczy dzika żywego, czy już wypatroszonej tuszy. W łowiectwie niemal zawsze chodzi o tę drugą wartość. Żywa waga bywa wyłącznie szacowana, a dla porównań między łowiskami używa się właśnie masy tuszy. Na wynik wpływa mnóstwo czynników, nie tylko wiek i genetyka.

Ciężkie odyńce z Niwisk, Bieszczadów czy Spisza nie rosły w próżni. Korzystały z bogatych żerowisk, dokarmiania i łagodniejszych zim. Wiele lat unikały także selekcji, dzięki czemu mogły osiągnąć pełnię rozwoju. Z punktu widzenia gospodarki łowieckiej i biologii gatunku Sus scrofa takie osobniki są rzadkością, ale też cennym świadectwem potencjału populacji. Na budowę masy odyńca wpływają między innymi:

• dziedziczne predyspozycje wynikające z lokalnej linii genetycznej,
• wiek zwierzęcia oraz tempo wzrostu w pierwszych latach życia,
• dostęp do pożywienia bogatego w energię i białko,
• warunki klimatyczne i długość sezonu wegetacyjnego roślin.

Oręż dzika i punktacja CIC

Dla wielu myśliwych prawdziwym symbolem rekordowego odyńca jest jego oręż. Szable i fajki, czyli górne i dolne kły, mierzy się bardzo dokładnie. Międzynarodowa Rada Łowiecka i Ochrony Zwierzyny opracowała system CIC, który przelicza długość, obwody i masę oręża na punkty. Minium na medal to jedno, ale prawdziwą elitę stanowią trofea przekraczające 140 punktów.

W polskich katalogach znajdziesz dziesiątki oręży wycenionych w granicach 120–130 punktów. Rekordy takie jak 151 pkt z Rychcic, 142,20 pkt z Kolohór czy 142 pkt z Łukowa należą do absolutnej czołówki w historii gatunku. Wspomniany myśliwy chwalący się 119,75 pkt znalazł się w katalogu na ponad siedemsetnym miejscu, a mimo to jego odyniec wciąż jest bardzo okazały z punktu widzenia przeciętnego łowiska.

Największy dzik na świecie – jak wypada Polska?

Gdy zestawisz polskie rekordy z doniesieniami ze świata, widać wyraźnie, że nasze odyńce są imponujące, ale nie należą do absolutnych gigantów. W stanie Alabama w USA upolowano dzika, którego waga miała wynosić 476,63 kg. Opisywano go jako „półtonową bestię”, której nie sposób było zmieścić do samochodu, a do transportu użyto linki holowniczej.

W północno wschodniej Azji i na Uralu odnotowano dziki ważące 300–350 kg, a w skrajnych przypadkach nawet blisko pół tony, z rozmiarami porównywalnymi do niedźwiedzia brunatnego.

W literaturze naukowej pojawiają się wzmianki o samcach Sus scrofa ussuricus czy populacjach z Kraju Nadmorskiego, które osiągały 270–300 kg i wysokość w kłębie przekraczającą 120 cm. Na Uralu opisano dzika ciągniętego za samochodem, którego masa miała sięgać około 500 kg. To wartości znacznie przewyższające nawet rekord z Niwisk czy domniemane 300 kg z Bieszczadów.

Jeśli spojrzysz globalnie, największe dziki pojawiają się tam, gdzie łączą się trzy czynniki. Są to duże, mało dostępne kompleksy leśne, długi okres wegetacyjny z obfitą bazą pokarmową oraz stosunkowo niska presja łowiecka na najstarsze osobniki. W takich warunkach gatunek ma szansę pokazać pełnię swojego potencjału wzrostu. Do największych regionów „dziczych gigantów” zaliczają się między innymi:

• południowe stany USA z liczną populacją dzików i mieszańców feral hog,
• północno wschodnia Azja z podgatunkiem mandżurskim,
• obszary Rosji i Uralu z rozległymi, słabo zaludnionymi lasami,
• wybrane rejony Europy Wschodniej, gdzie łowiectwo długo miało charakter elitarny.

Na tle tych rekordów polskie odyńce ważące 200–250 kg wypadają bardzo okazale jak na gęsto zaludniony kraj o intensywnym rolnictwie i rozwiniętej gospodarce łowieckiej. Dla ciebie jako czytelnika oznacza to jedno. Spotkanie z naprawdę dużym dzikiem w polskim lesie wciąż jest możliwe, a masa rzędu 100 kg wcale nie jest niczym niezwykłym w dobrze prowadzonych łowiskach.